Fijn werken met rustige koeien

Koeien moeten regelmatig opgedreven worden van de ene naar de andere plek in de stal. Opdrijven kan makkelijk angst veroorzaken bij koeien. Door angst ontstaan paniekreacties: koeien beginnen te rennen, lopen de verkeerde kant op en kunnen trappen. “Als je inzicht hebt in het gedrag van de koeien, kun je ze makkelijker en op een rustige manier verplaatsen. Dat maakt het omgaan met de dieren ook leuker”, zegt Driessen. “Als je hebt bepaald waar de koeien naartoe moeten, stap je in een zigzagbeweging naar voren. Bij een reactie van het dier in de goede richting, doe je direct één à twee stappen terug. Door de afstand te vergroten beloon je de koe: die heeft door dat ze het goed doet en dat ze zich niet druk hoeft te maken. De stress bij het dier blijft laag. Als je heel rustig doorloopt en net buiten de vluchtzone van de koeien blijft, loopt het dier rustig voor je uit. De vluchtzone is de zone direct om een koe en verschilt per dier en per situatie. Het is belangrijk om niet in die zone te komen, want dan wil het dier vluchten. Je beweegt even in de drukzone, dat is de rand van de vluchtzone. Door de druk op de rand van de vluchtzone komen de koeien in beweging. Blijven wiebelen, van het ene op het andere been, zorgt ervoor dat de koeien jou blijven zien. Als je stil gaat staan worden de dieren onzeker en denken ze: is-ie er nog wel? Wat wil-ie nou van me? Dan gaat de koe z’n kop draaien, want met één oog kan het dier jou niet zo goed zien – koeien hebben een goede bewegingssensor in de ogen, maar een slechte scherpstelsensor. Lopen de koeien eenmaal in de goede richting, dan kun je er rustig achteraan blijven sjokken, als je maar minimaal 2 tot 3 meter afstand houdt.”

Driessen begrijpt dat melkveehouders vaak door willen werken en bijvoorbeeld koeien een tik op de kont geven om ze sneller te laten lopen. “Maar langzaam is uiteindelijk sneller”, zegt hij. “Een koe loopt 3 kilometer per uur, de boer wil graag 6 kilometer per uur … Laat de dieren in hun eigen tempo lopen en geef ze de tijd.”

Beginnen met jongvee

Rustige melkkoeien begint met tijd investeren in de kalveren. Driessen: “Door zeven dagen of weken op rij 10 minuten aandacht te geven aan je kalveren, krijg je al een heel ander dier, waar je een goede relatie mee kunt krijgen.” Aandacht geven bestaat uit bijvoorbeeld zes keer per week de kalveren vriendelijk toespreken en rustig aanraken tijdens het opstrooien en één keer per week een kleine oefening doen met opdrijven met de zigzagbeweging. Dat kan gewoon in het strohok. “Begin met op en neer zigzaggen in de hoek van het hok. Met de zigzagbeweging bepaal je de richting. Je laat de dieren in een hoek van 90 graden van je af lopen. Je creëert door snel te lopen de nodige opwinding. Dat is wat anders dan stress. De kalveren moeten wel opgewonden raken, maar niet gestresst. Gedraag je dus nooit als een roofdier door recht op de dieren af te lopen of nog erger: schreeuwen en slaan. Dat is compleet zinloos. En als je het één keer hebt gedaan, heb je het dier verpest en zal het telkens weer voor jou op de vlucht slaan. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard.”

Onverwacht metaalgeklingel

Net als schreeuwen en slaan zijn (onverwacht) metaalgeklingel en hoge fluittonen angstaanjagend voor koeien. Een keer je stem verheffen als je je als leider van een koe moet opstellen is echter geen probleem, volgens Driessen. “Koeien kun je trainen met je stem. Wil je dat de koeien bijvoorbeeld de melkstal in komen, praat dan als vriend tegen ze, met een vriendelijke hogere stem en een lager volume: ‘Kom maar, dames’. Als de koeien de melkstal niet willen verlaten en je de baas moet spelen, kun je je stem verheffen en met een lagere toon zeggen: ‘Eruit!’. Koeien zijn net zo makkelijk met je stem te trainen als een hond of paard. Je kunt ze zelfs leren luisteren naar een naam. Maar je zult er dan wel tijd in moeten steken.”

Linkeroogje in het zeil houden

Wil je een koe benaderen, houd er dan rekening mee dat koeien liever een linkeroogje (vluchtoog) in het zeil houden, vertelt Driessen verder. “Benader ze daarom van links. Het linkeroog heeft een connectie met de rechterhersenhelft waarin de vecht-, vlucht- of bevriezingsreactie wordt gereguleerd. Daardoor krijgen koeien via het linkeroog net iets sneller de informatie of ze moeten vechten, vluchten of bevriezen (zich stil houden). Daarom zetten ze het linkeroog op mogelijk gevaarlijke situaties en proberen ze die rechts voorbij te lopen om een linkeroogje in het zeil te kunnen houden. Koeien zijn daardoor ook makkelijker linksom in een bekapbox te dirigeren. Dus ook als je dieren gaat trainen, kun je dat beter van links doen.”

Bij het geven van een injectie is het ook beter om koeien van links te benaderen, aldus Driessen. “Zet de koe vast, maak contact door rustig te praten, leg een hand op het linkeroog zodat dat niet kan zien wat je doet, maak contact met de spuit op de halsvlakte en draai dan de naald erin. Dan schrikt het dier veel minder.”

Volgens Driessen kan iedereen leren om stressvrij met koeien om te gaan. “Geduld hebben, timing, niet te dichtbij komen en wederzijds respect zijn daarbij belangrijk.”

Stress en herkauwtijd

De herkauwtijd op melkveebedrijven varieert van 400 tot 600 minuten per dag. Een kortere herkauwtijd heeft voor een groot deel te maken met de structuur in het voer, maar ook met hoe er met de koeien wordt omgegaan. De herkauwtijd van een koe die voldoende rust krijgt en zich op haar gemak voelt, zal langer zijn dan die van een koe die regelmatig stress ervaart: na een stressmoment herkauwt een koe een halfuur niet. Een verlaagde herkauwtijd kan nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid van de koe en de melkproductie.

10 seconden regel

Wacht rustig 10 seconden bij de overgang van licht naar donker en de overgang naar een andere bodem(kleur). Koeienogen kunnen zich niet zo snel aanpassen. Dus vooral geduld is hier op zijn plaats.